• Wim Jurgens. ,,Het Goddelijke ook in je medemens vinden. Evangelie betekent iets anders dan elkaar de hersens in slaan."

    Erik van ´t Land

Wim Jurgens: 'Ik irriteer me aan geestelijken die paus lomp vinden'

WOUDENBERG Bij het Platform van Kerken Woudenberg is Wim Jurgens (72) al vanaf 2007 secretaris, vooral met het oog op het sociale domein. Van huis uit is hij rooms-katholiek en lid van de parochie Sint Maarten, locatie H. Catharina. Een vraaggesprek over historie en geloven nu.

Freek Wolff

U bent geboren in de Rotterdamse wijk Hillegersberg en verhuisde op 28-jarige leeftijd naar Scherpenzeel. Hoe 'stevig' bent u door uw ouders rooms-katholiek opgevoed?

,,Het was daar een enorm katholiek bolwerk, waar de kerk, de school, de bibliotheek, de gymnastiekvereniging en de padvinderij allemaal bij elkaar zaten. Je had je eigen groep waar je alles kon vinden, hoewel je daar zelf niet bij stil stond. Het was zo. De protestantse kinderen gingen naar hun eigen bolwerk. We zaten in de tijd van de verzuiling."

[Uw ouders bezochten trouw de mis?

,,Ja, altijd. En ik ging mee. We hadden elke ochtend een schoolmis, zoals dat heette. De kerk was tegen de school aangebouwd. Alles zat in het zelfde complex. Je bleef onder elkaar. Maar mijn vader heeft een iets minder traditionele katholieke opvoeding gehad, wat hem een wat bredere kijk op het geloof gaf. Daarom deed hij met iedereen zaken, onafhankelijk van hun geloofsovertuiging."

Maar u werd als kind wel bij de kerk betrokken?

,,Ja, ik zat bij het kinderkoor in de kerk en groeide door naar het volwassenenkoor. Dat hoorde bij de vieringen, dus ik bleef komen. Dat heb ik altijd gedaan. Daar had ik zeker een religieuze beleving bij. Dat is er bij mij ingegoten, zeker door mijn moeder die onderwijzers was, op haar beurt gevormd door de nonnen. Mijn vader was iets neutraler."

In hoeverre droeg dit bij aan uw eigen geloofsvisie?

,,Na het tweede Vaticaans Concilie werd de Rooms-Katholieke Kerk wat meer open en keek men hoever we afstonden van andere geloofsbelevingen. Natuurlijk zijn er symbolen en elementen in de katholieke eredienst die mij zeer aanspreken, omdat je daarmee grootgebracht bent. Maar van het Latijn heb ik wel snel afstand genomen. Het is aardig dat ik het weet en het heeft een culturele meerwaarde, maar meer ook niet. Mensen begrepen het niet natuurlijk. De historische cultuur vind ik wel waardevol. De nestwarmte die je meekrijgt, waarmee je nog graag vertroeteld wilt worden."

En wanneer wordt u qua geloof echt geraakt in uw hart?

,,Twee keer was ik in Santiago de Compostella (bedevaartsoord in Spanje). Niet zozeer vanwege het verhaal dat erachter zit, want dat is een sage, een verzonnen verhaal, waar je doorheen kunt prikken. Maar de beleving om zoiets tijdens het wandelen in jezelf te laten groeien en te beleven, dat doet mij wel iets. Vorig jaar ben ik ook met mijn jongste zoon naar Rome en Assisi in Italië geweest. Dan vind je iets van de historische cultuur terug. We staan nu heel anders ten opzichte van vroeger, toen iedereen verwees naar de pastoor of de predikant, want hij ´wist het allemaal´. Nu heeft iedereen veel meer kennis en veel meer nagedacht."

Onlangs was de herdenking van 500 jaar reformatie. Wat vond u daarvan?

,,Daar heb ik zelf ook nogal wat studie naar gedaan. Zo kon ik een lezing geven over hoe de rooms-katholieken zich konden handhaven in de Gelderse Vallei en de Utrechtse Heuvelrug. Omdat de katholieke kerk zich vroeger volledig misdragen heeft, was het goed dat er een Reformatie kwam. Dat dit niet geaccepteerd werd, had alles met macht te maken. Maarten Luther heeft ernstig geprobeerd een correctie aan te brengen in de kerk, alleen wilden ze dat in Rome niet horen. Mensen raakten daardoor gefrustreerd en wilden niet meer naar elkaar luisteren."

Welke kerken vallen onder de paraplu van het platform?

,,De hervormde grote kerk en De Voorhof (beide PKN), de Hersteld Hervormde Kerk, de Oud Gereformeerde Kerk in Nederland, de Katholieke parochie, evangeliegemeente Nieuw Leven en de evangelische Genadegemeente."

Is luisteren ook het kernwoord in het kerkelijk platform waarbinnen u actief bent?

,,Dat is hoogstnoodzakelijk. We hebben één evangelie en een stapel bijbelboeken. Daar kunnen we uit putten. Luther probeerde dat als eerste toegankelijk te maken voor alle mensen. Ook Calvijn heeft er het nodige aan gedaan. We moeten niet zo, van bovenaf, maar van onderaf gaan denken. Dan zie je dat alle machthebbers heen en weer slingerden, waardoor het raar is gelopen. Verbazingwekkend. Je vraagt je af waarom de mensen niet makkelijker met elkaar om gingen. Daarom is het in onze tijd goed dat we bij elkaar komen en elkaar kennen. Als er een nieuwe predikant in een kerk is aangesteld, dan word ik uitgenodigd. Daarom is het merkwaardig als je ruim vijftig jaar terugkijkt, want toen onze parochie hier een stukje grond kocht om een kerk te bouwen, werd bij de SGP op het gemeentehuis de vlag half stok gehangen. Je vraagt je af hoe dat in godsnaam mogelijk was. Maar nu praten we met elkaar. Er is nog geen tomeloze warmte naar elkaar, maar zoiets moet groeien. Ik merk dat mensen uit die hoek het fijn vinden als je laat merken dat je hen begrijpt. We willen samen nadenken over de zaken die ons binden en waarin we elkaar vinden. Als we het over het evangelie hebben, spreken we altijd dezelfde taal. Al mag daar best een nuance in zitten."

Het platform is ontstaan toen de gemeente te maken kreeg met de Wet Maatschappelijke Ondersteuning (WMO). Waarom?

,,De kerken wilden met de overheid praten over al die sociale aspecten met betrekking tot ouderen, beperkten en jongeren. Maar de burgerlijke gemeente wilde niet met alle afzonderlijke kerken praten. Als zij nu eens één club wilden vormen, kon dat wel. In de samenleving hebben we elkaar nodig. Er gaat nog veel langs elkaar heen en daarom is samenbundeling nodig."

U schetst een langdurig, complex proces van bijbelvertalingen. Wat denkt u ervan als een atheïst daarom zegt: zie je wel, dat is allemaal mensenwerk, hoe kun je dat als dé waarheid van God omarmen?

,,Ten eerste heeft het historische waarde. Ten tweede besef je dat je wat anders moet doen dan elkaar de hersens inslaan als je over het evangelie leest. Dan ontdek je dat het goddelijke ook in je medemens gevonden kan worden."

Waar leest u dat?

,,Niet in een regeltje, maar wel in de parabelen die Jezus vertelde. In het Oude Testament is het vaak 'oog om oog, tand om tand', maar in het Nieuwe Testament lees je 'keer je andere wang toe als je geslagen wordt'. Daarmee had het christendom een enorme wending moeten krijgen. Dan had je immers ook de kruistochten niet gehad en hadden we misschien een hele andere verhouding met de islam en het jodendom gehad. Maar er kwam altijd macht om de hoek kijken, en dan gaat het fout. Daarom kan ik me nu mateloos irriteren aan geestelijken die de huidige paus een beetje lomp vinden, omdat hij verklaart dat hij alle macht wil afleggen en met de minsten der mensen wil omgaan. Zo zou hij zijn status verliezen?"

De huidige paus laat zien dat het niet gaat om het vergaren van aardse schatten, terwijl het Vaticaan vol staat met pracht en praal. Wat is zijn kernboodschap?

,,Hij wijst op het goddelijke in de mens, om rust, vrede en ontwikkeling te ervaren."

Maar als iemand dan zijn wenkbrauwen fronst en zegt: 'Goddelijk? We zijn van nature geneigd tot alle kwaad?'

,,Ja, maar wij hadden de biecht voor de vergeving, zodat je ermee kon omgaan. Erkennen dat je het fout deed. Zodat je weer naar het goede van de mens kon kijken. En om gaat kijken naar de ander, hem of haar medemens maken. Als je bewust over je fouten nadenkt en daar verandering in wilt aanbrengen, ben je in mijn ogen aan vergeving toe. Je moet bij jezelf te rade gaan of je het goede probeert te doen. Iedereen voelt dat door zijn eigen geweten. We stappen vaak weer in dezelfde fuik met fouten, want we zijn geen goden. Maar we hebben toch iets goddelijks in ons. Je moet wel geloven dat je dit kunt meekrijgen op het moment dat je in Hem gelooft, en zo de wil van God uitvoert."

Speelt voor u het verzoenende offer van Christus een grote rol?

,,Ja, daarmee is het kantelpunt gekomen, waardoor we zeggen: we gaan anders met elkaar om."

Heeft u een bijbelfiguur of een tekst die u zeer aanspreekt?

,,Hoe Paulus over de liefde schrijft vind ik erg mooi. Tegelijk herken ik me in Thomas die zo twijfelde. Daar heb ik ook erg mee geworsteld. Zo heb ik die tocht naar Santiago gefietst, om te ontdekken wie je als mens bent. Bij het bezoeken van kerken en kloosters kom je tot bezinning."

Vertroebelt alle poespas - zoals heilig water in flesjes uit Lourdes - van kerken het hart van het geloof?

,,Ja, dat zijn precies de dingen die ongelovige mensen zien. Maar daar wil ik doorheen kijken. Toch zijn er mensen die er een warme Maria-beleving hebben. Mijn moeder vond daar toch iets bij die grot, terwijl ik me afvroeg of ze de commercie eromheen wel had gezien. Een kennis had een jerrycannetje met heilig water vanuit Lourdes meegenomen, maar dat raakte op. Daarom deed mijn schoonmoeder er maar wat water bij. Daardoor bleef het heilig tot het bittere einde. Dat is er bij die mensen zo ingepompt, maar het is niks voor mij."

Wat deed u in uw werkzame leven en wat was het kernwoord dat u altijd voor ogen hield?

,,Het grootste deel was ik directielid van schoonmaakbedrijf Asito. Het kernwoord was: mensen binden. De organisatie is enorm gegroeid en een miljardenbedrijf geworden. Ik weet nog dat ik de allereerste keer met een groep mensen te maken kreeg. Eerst heb ik koffie en taart besteld. Daarna gooide ik al mijn wetenschap even overboord en liet ik een paar dames vertellen hoe ze hun taken uitvoerden. Zo kwamen de ideeën vanzelf op tafel. Met elkaar bereik je meer. De oprichter van het bedrijf gaf me ook zo'n soort advies. Hij zei: 'Wim, je kunt nooit alleen een kindje maken, dat moet je altijd met z'n tweeën doen' (lacht)."

Bij welke muziek heeft u de mooiste religieuze ervaring?

,,Ik houd van klassieke muziek. Ik luister graag naar missen van Mozart en Gounod. Het Sanctus en het Benedictus vind ik dan de beste stukken. Die zijn muzikaal het mooiste en het gaat om 'Heilig heilig is de Heer, de God der hemelse machten'. Dat ervaar ik ook zo. De menselijke machteloosheid in het zwarte deel van het leven moeten we loslaten. Als je daarin blijft hangen, kun je eraan onderdoor gaan. Als het kan, laat je een tegengeluid horen."